JEDNOSTKI OPISOWE

zywa-wiara-foto-main

Mamy nadzieję, że udało się nam dostarczyć Czytelnikowi przykładów opisów stosowanych przez Pribrama, zarówno bar­dziej abstrakcyjnych twierdzeń ogólnych (praw empirycznych), jak i bardziej konkretnych opisów obserwacji. Zaklasyfikowanie teorii Pribrama zgodnie z jednostkami opi­sowymi, które on stosuje, nie jest zadaniem łatwym, nie są one bowiem ani bardzo molarne, ani bardzo molekularne. Opi­sy zmiennych niezależnych stosowanych w jego eksperymen­tach, którymi są często wewnętrzne zmienne S lub bardziej centralne wewnątrzczaszkowe wejścia lub zakłócenia, często są podawane w terminach raczej molekularnych, ale w opisach zmiennych zależnych, zachowania zwierząt eksperymentalnych oraz pacjentów, używa częściej terminów raczej molarnych. Teoria Pribrama jest teorią psychologiczną, to jest teorią dotyczącą zachowania i subiektywnych doświadczeń zwierząt oraz istot ludzkich, sądzimy w związku z tym, iż właściwe bę­dzie zaklasyfikowanie jej głównie na podstawie jednostek opi­sowych, zastosowanych przy opisie zachowania. Tak więc mo­żemy dojść do wniosku, że teoria jego może być zaklasyfiko­wana jako teoria raczej molarna.

Continue Reading

TYPOWY OPIS

images (1)

„Miałem kiedyś możność zbadania pacjentów, u których dokonano obustronnego usunięcia środkowej części płata skroniowego, łącznie 234 z ciałami migdałowatymi. Pacjenci ci, podobnie jak opisane wcześniej małpy po podobnym zabiegu, jedli znacznie więcej niż normalnie, przybierając na wadze około stu funtów. Wykorzystałem możliwość badania tych pacjentów, ponieważ przypuszczałem, że przynajmniej będę mógł ich zapytać, jak to jest, gdy się ma takie uczucie głodu?Ale, ku mojemu zdziwieniu, nie otrzymałem odpowiedzi na to pytanie.Jedna z pacjentek, która przybrała na wadze ponad sto funtów, była badana w porze obiadowej. Czy odczuwała głód? Odpowiedziała —»Nie«. Czy zjadłaby kawałek miękkiego, soczystego befsztyka? — »Nie«.Czy chciałaby dostać kawałek czekolady? Odpowiedziała — »Aha«, ale nie podtrzymywała tej sprawy, kiedy nie dano jej żadnej czeko­lady. W parę minut później, po zakończeniu badania, otworzono drzwi do stołówki, tak że ujrzała ona innych pacjentów siedzących już przy długim stole i jedzących obiad. Rzuciła się do stołu, odepchnęła innych na bok i zaczęła wkładać sobie jedzenie do ust obydwiema rękami. Natychmiast została wezwana ponownie do pokoju badań, gdzie powtó­rzono pytania dotyczące jedzenia. Znowu uzyskano te same negatywne odpowiedzi, nawet wtedy, gdy celowo przeciwstawiono je jej zacho­waniu przy stole. Uszkodzenie mózgu w jakiś sposób zaburzyło odczucia głodu i sytości u pacjenta, a ponadto temu zaburzeniu towarzyszyło nadmierne jedzenie!”.

Continue Reading

KONKRETNE OPISY

images (3)

W książce Pribrama rozproszone są również bardziej konkretne opisy eksperymentów i innych obserwacji. Charakterystycz­ne dla Pribrama jest to, że przeprowadzał on zarówno obser­wacje kliniczne, jak i eksperymenty. Większość swoich ekspe­rymentów przeprowadził na małpach. Aby pokazać czytelni- j kowi próbkę jego stylu, przedstawimy obecnie niektóre konkretne opisy. Tak np. opisuje on pewne eksperymenty z małpami „Duża liczba eksperymentów przeprowadzonych z małpami wykazała, że u małp, u których usunięto duże obszary kory otaczającej pierwotne pola projekcyjne, nie ulega upośledzeniu zdolność do uczenia się, różni­cowania oraz rozpoznawania kształtów. Jednakże znacznie bardziej ograniczone usunięcie tkanki znajdującej się w pewnej odległości od kory pierwotnej powoduje wystąpienie poważnych upośledzeń w zakresie uczenia się znaków oraz rozpoznawania. Proste rozłączenie dróg wew- nątrzkorowych, łączących te pola z pierwotnymi polami projekcyjnymi, nie powoduje żadnego skutku. Z drugiej strony przecięcie dróg łączą­cych korę ze strukturami podkorowymi powoduje wystąpienie tak ciężkich zaburzeń, jak w przypadku całkowitego ich usunięcia”.

Continue Reading

WYNIKI BADAŃ

„Tak więc w sumie wyniki stuletnich badań neurofizjologicznych wska­zują na istnienie szeregu wyspecjalizowanych receptorów »kontrolnych«, zlokalizowanych w pobliżu układów komór środkowych pnia mózgu. Te wyspecjalizowane receptory są klasycznymi ośrodkami kontroli nad oddychaniem, przyjmowaniem pokarmu itp.”.Związek między mechanizmami homeostatycznymi a układem siatkowatym jest sformułowany w następujący sposób (rozdz. 9, s. 178):„W części przyśrodkowej układu siatkowatego umiejscowiony jest zespół systemów szczególnie skutecznie »nastawiających« (biasing) me­chanizm homeostatyczny”.W dalszej części Pribram w następujący sposób podsumowuje dane dotyczące „ośrodków” głodu i pragnienia (rozdz. 10, s. 178):   „Ponadto komórki mózgowe, wrażliwe na substancje chemiczne zwią­zane z regulacją stanu głodu i pragnienia, najprawdopodobniej tworzą rozproszony system w śródmózgowiu, a nie są skupione w pojedynczym„ośrodku , chociaż można zidentyfikować pewne węzły w tym systemie”. Sądzimy, że powyższe cytaty reprezentują najważniejsze ogól­ne twierdzenia opisowe, zawarte w książce Pribrama. Przejdź­my obecnie do następnego poziomu.

Continue Reading

NAJWAŻNIEJSZE OGÓLNE TWIERDZENIA

 

motywacja-fcdcbf881292ceea3eb3af52b81d930b

Przedstawimy obecnie niektóre z najważniejszych ogólnych twierdzeń opisowych (praw empirycznych), jakie można zna­leźć w książce Pribrama, mimo że są one w niej rozproszone. Pierwsza część książki zajmuje się głównie mechanizmami funkcji mózgu. Należy do nich rola RNA w funkcji pamięci. Pribram pisze o tym w następujący sposób „Wydaje się nie ulegać wątpliwości, iż wytwarzanie RNA jest w jakiś sposób związane z fizjologicznym pobudzeniem nerwowym lub z działaniami podjętymi przez organizm”.Kolejny ogólny opis dotyczy procesów hamowania, które jak wiemy odgrywają ważną rolę w holograficznym proce­sie opisanym przez Pribrama. O tym procesie hamowania mówi on w następujący sposób „Innymi słowy, stymulacja danego miejsca na siatkówce wywołuje stan hamowania wokół tego miejsca. Taki proces »otoczkowego« czy »obocznego« hamowania był bezpośrednio zaobserwowany w oku kraba Limulus”.„Taki proces »otoczkowego« czy »obocznego« hamowania nie jest ogra­niczony jedynie do układu wzrokowego”.„W skrócie, hamowanie otoczkowe jest jedną z cech charakterystycz­nych dla sieci neuronowych, a zwłaszcza dla sieci zorganizowanych na zasadzie warstwowej, co wiąże się z występowaniem kilku stadiów przetwarzania”.Trzecim ważnym powiązaniem jest ośrodkowa kontrola wejść, o  czym Pribram pisze .„Dane te wskazują, że wszystkie wejściowe mechanizmy ustroju znaj­dują się pod bezpośrednią kontrolą ośrodkowego układu nerwowego. Tak więc wyjściowe włókna eferentne regulują zarówno receptorowe, a więc sensoryczne funkcje organizmu, jak i jego ruchy”.

Continue Reading

SKŁADOWE ELEMENTY

images

Składowe elementy „ekranu”, engramy, czyli ślady pamięciowe, są zdeterminowane przez proces wzmac­niający, zachodzący w jądrach migdałowych, który z kolei jest zdeterminowany przez rejestrowanie istotnych bodź­ców, tj. bodźców powiązanych z aktualnym stanem ho­meostatów.Hipoteza: „Jednostka TOTE” jest aktywowana przez dane wejściowe, które są sprawdzane (to jest porównywane z wbudowanym standardem). Jeżeli test ten wykaże nie­zgodność między nimi a standardem, jednostka TOTE od­działuje (operate) na środowisko w celu zmiany danych wejściowych tak, aby stały się one zgodne ze standardem. I W tym momencie proces „wychodzi” z jednostki do in­nych jednostek neuronalnych.Hipoteza: „Obrazy kontrolne” (O.K.) są zdeterminowane przez stany pożądania lub nasycenia w homeostatach (tj. „mechanizmach uruchamiania” i „mechanizmach zatrzy­mania”), a te z kolei znajdują się pod wpływem wewnętrz­nych komórek receptorowych oraz ciał humoralnych.Hipoteza: „Emocje” są to O.K. zdeterminowane przez silną aktywację homeostatów, która nie może być skierowana na działanie, a więc determinuje reakcje emocjonalne.Hipoteza: „Motywacje” są to O.K. zdeterminowane przez aktywację homeostatów, która może być skierowana na działanie przez „obrazy osiągnięć”.Hipoteza: „Obrazy osiągnięć” są zdeterminowane przez sprzężenie zwrotne z sensorycznej rejestracji ruchów.Hipoteza: Zintegrowane zachowanie jest zdeterminowane przez interakcję „obrazów zdarzeń”, „obrazów kontrolnych” i „obrazów osiągnięć”.

Continue Reading

JEDYNY SPOSÓB

0d7307b842d472c65b121da6452f1f51

„Działanie nie jest jednak jedynym sposobem, za pomocą którego orga­nizm może uzyskać różne rodzaje kontroli. Istnieje możliwość posłu­żenia się samokontrolą, to jest dokonywania wewnętrznych przystoso­wań w obrębie jego układu nerwowego, przystosowań, które doprowadzą do przywrócenia równowagi bez uciekania się do działania. Moją tezą będzie stwierdzenie, że te właśnie wewnętrzne przystosowania są od­czuwane jako emocje”.Powyższe cytaty, łącznie z cytatami przytoczonymi, zawierają najważniejsze hipotezy teorii Pribra­ma, zarówno wyrażone wprost, jak i ukryte. Sądzę jednak, że przydatne byłoby przeformułowanie tych hipotez, ponieważ sam Pribram nie przedstawia ani podsumowania, ani też in­nych kategorycznych sformułowań. Poniżej podajemy więc na­stępujące, jasno ujęte sformułowania jego hipotez :Hipoteza podstawowa: Funkcja mózgu polega na przetwa­rzaniu i odtwarzaniu informacji.Hipoteza: W wyniku przetwarzania informacji powstają „obrazy” środowiska zewnętrznego (O.Z.), wewnętrznego stanu organizmu (O.K.) oraz osiągnięć organizmu (O.O.).Hipoteza: „Obrazy zdarzeń” (O.Z.) są zdeterminowane przez dane wejściowe oddziałujące na zewnętrzne receptory sen­soryczne, co wywołuje proces „holograficzny” w neuro­nowych serwomechanizmach — „jednostkach TOTE” — który z kolei powoduje wytworzenie „obrazów zdarzeń” na „ekranie”.

Continue Reading

HIPOTEZY DOTYCZĄCE MOTYWACJI

motywacja

Tutaj skupimy naszą uwagę głównie na hipotezach dotyczących motywacji.Rozpoczniemy od tej części rozdziału 15, w której Pribram definiuje dobrze znany termin „popęd” w odniesieniu do swojej teorii „Bodziec popędowy, tak samo jak bodziec sensoryczny, jest wynikiem działania serwomechanizmu cechującego się pewną »inklinacją (biased servomechanism), czyli homeostatu”.„Homeostat” jest terminem używanym często na określenie wszystkich mechanizmów „uruchamiania” i „zatrzymania”. Wynika to jasno z następującego fragmentu, w którym dokład­niej opracowano hipotezy dotyczące motywacji „Przyjmując za model uczucie głodu, stwierdziliśmy, że homeostaty znajdujące się w pniu mózgu wraz ze swoimi ośrodkowymi i obwo­dowymi „czujnikami” składały się z dwóch komponentów, wzajemnie ze sobą sprzężonych. Jeden z nich sygnalizuje wyczerpanie się zasobów i uruchamia proces regulacyjny. Drugi komponent sygnalizuje stan sytości i zatrzymuje proces. Stwierdziliśmy także, że fazę »urucha- miania« (»go« phase) tego procesu charakteryzuje pożądanie (appetite), a faza »zatrzymania« (»stop« phase) wywołuje afekt. Tak więc pożą­danie i afekt okazują się bodźcami motywacyjnymi (w przeciwstawieniu do bodźców sensorycznych), to jest popędami poszukiwanymi przez behawiorystów. W terminologii stosowanej w niniejszej książce pożą­dania i afekty są »obrazami kontrolnymi«, wskaźnikami procesów wy­rażających stany mózgu i zgodnie z tym wpływają one na czasową 226 organizację zachowania”.

Continue Reading

FUNKCJONALNE TERMINY

pobrane

W teorii Pri­brama zakwalifikowanie terminów według czasu trwania zmiennych, które one reprezentują, wydaje się stosunkowo łatwe.Tak więc główne terminy O.Z., O.K. oraz O.O. odnoszą się do zmiennych funkcjonalnych (procesów lub stanów). To samo dotyczy terminów „hologram”, „emocja” i „motywacja”, które również odnoszą się do funkcji.Natomiast „TOTE”, „ekran”, „mechanizm uruchamiania” i „mechanizm zatrzymania” są terminami dyspozycyjnymi, po­nieważ reprezentują wrodzone lub nabyte dyspozycje (czyli struktury) organizmu.Terminy dynamiczne, kierunkowe czy wektorowe? Za­kwalifikowanie terminów Pribrama według wpływu zmien­nych, do których się one odnoszą, wydaje się nieco trudniej­sze. Zgodnie ze swym sposobem stosowania cybernetyki i teorii informacji, pojmuje on wszystkie procesy neurofizjologiczne jako procesy transformowania informacji, to znaczy procesy kodowania i dekodowania informacji. Wynika z tego, że w tym modelu nie są uwzględnione problemy transformacji energii. Zgodnie z taką orientacją teoretyczną, wszystkie zmienne mo­głyby być uznane za ukierunkowujące. Sądzimy jednak, że byłoby to zbyt uproszczone i niezróżnicowane, w związku z tym pominiemy model cybernetyczny i zaklasyfikujemy zmienne zgodnie z ich wpływem na zachowanie.

Continue Reading

W CELU WYJAŚNIENIA

images (2)

Termin „TOTE” oraz inne terminy użyte w celu wyjaśnienia pojęcia „obrazy”, takie jak „hologram” czy „ekran”, są nieco trudniejsze. Wyjaśnienie ich oparte jest na dużej liczbie da­nych neurofizjologicznych, mimo to jednak nie sądzę, aby uznanie ich za terminy H0 było właściwe. Mają one raczej neutralne znaczenie dodatkowe, podobne jak terminy repre­zentujące rzeczywiste konstrukty inspirowane przez cyberne­tykę i teorię informacji. Jest to oczywiste w wypadku „TOTE”, a sądzimy, że właściwe jest również sklasyfikowanie terminów: „hologram”, „ekran”, „mechanizm uruchamiania” i „mecha­nizm zatrzymania” jako terminów hipotetycznych z neutral­nym znaczeniem dodatkowym, czyli jako terminów HN. Nie oznacza to, że teoria Pribrama nie zawiera terminów fizjologicznych. Możemy znaleźć dużą liczbę takich terminów w wy­jaśnieniach, zwykle reprezentują one jednak dane. Rzeczy­wiste, wyjaśniające terminy hipotetyczne reprezentują neu­tralne hipotetyczne konstrukty, są to więc terminy HN.

Continue Reading